Als de staat onder het socialisme zal afsterven, waarom gebeurde dat dan niet in de Sovjetunie
| In Rusland had in 1917 een socialistische revolutie plaats, maar de staat is daar helemaal niet verdwenen. Marxisten kijken echter altijd naar de specifieke omstandigheden. De dictatoriale staat in de Sovjetunie is het gevolg van een politieke contrarevolutie steunend op een geprivilegieerde sociale laag van bureaucraten. Deze contrarevolutie versmachtte alle vormen van democratische controle en zelfbeheer van onderuit, zowel in de sovjets of raden als in de Communistische Partij. Deze ontwikkeling was mogelijk door het isolement van de Russische Revolutie (zie |
Waarom is socialisme in één land onmogelijk?
), de burgeroorlog en de drastische daling van de politieke activiteit van de grote massa van arbeiders. Door het binnenvallen van verschillende westerse legers en de daarop volgende burgeroorlog heerste er in Rusland al snel een situatie van grote tekorten aan producten (voedsel, consumptiegoederen, productiegoederen). In een klassenmaatschappij zou een deel van de bevolking in zo'n situatie omkomen door de ontberingen, terwijl de heersende klasse nog altijd in luxe zou leven. De Russische arbeidersstaat ging daarentegen over tot rantsoenering zodat iedereen zijn deel kreeg. Onder deze omstandigheden werd het oude tsaristische staatsapparaat weer sterker. In zijn meesterwerk over het stalinisme,
De verraden revolutie
, legt Trotski uit dat daar waar tekorten zijn, rijen wachtende mensen staan, en waar er rijen wachtenden staan, heb je politie nodig om de orde te handhaven, en de politie zal zich vooraan in de rij bevinden. Als instrumenten van staatsrepressie zal de politie onvermijdelijk haar geprivilegieerde positie misbruiken. Bovendien was het grootste deel van de Russen analfabeet, maar om de rantsoenering en het beheer goed te laten verlopen waren er klerken nodig die alles konden optekenen. Zo moesten de bolsjewieken meer en meer een beroep doen op de bureaucratie die onder de Tsaar had gediend. De macht van de bureaucratie begon te groeien en Stalin werd uiteindelijk de belangrijkste verdediger van haar belangen. De overwinning van de bureaucratie zorgde ervoor dat de staat helemaal niet afstierf en dat op de duur het kapitalisme zelfs opnieuw werd ingevoerd.
Nochtans was de zege van de geprivilegieerde bureaucraten niet onvermijdelijk. Trotski en andere marxisten voerden een harde strijd hiertegen en vormde een Linkse Oppositie rond een programma van zowel economische, sociale als politieke maatregelen teneinde de democratie binnen het socialisme weer leven in te blazen. Deze maatregelen voorzagen bijvoorbeeld in de snelle industrialisering van het land, het herstel van tendens- en fractierecht binnen de partij, het toelaten van andere politieke organisaties, het afschaffen van alle privileges, een activering van de democratische sovjets, de uitbreiding van de socialistische revolutie naar andere landen, vooral dan in het sterker ontwikkelde Westen.
