Geschreven: 1933-1936
Bron: Nederlandstalige Trotski Bibliotheek 22. Revolutionair-Socialistische Publicaties, Groningen 2007. Door Karel ten Haaf. Facsimile-uitgaven van teksten van Trotski in het Nederlands – De tekst moet oorspronkelijk een brochure geweest zijn, met op de kaft ‘Entrisme’ en het nummer 103, verdere gegevens ontbreken
Deze versie: spelling - de noten in de tekst ontbreken, zodoende is er enkel de opsomming aan het einde van de tekst
Transcriptie/HTML en contact: Adrien Verlee, voor het Marxists Internet Archive
Bron: Nederlandstalige Trotski Bibliotheek 22. Revolutionair-Socialistische Publicaties, Groningen 2007. Door Karel ten Haaf. Facsimile-uitgaven van teksten van Trotski in het Nederlands – De tekst moet oorspronkelijk een brochure geweest zijn, met op de kaft ‘Entrisme’ en het nummer 103, verdere gegevens ontbreken
Deze versie: spelling - de noten in de tekst ontbreken, zodoende is er enkel de opsomming aan het einde van de tekst
Transcriptie/HTML en contact: Adrien Verlee, voor het Marxists Internet Archive
Principiele beschouwingen omtrent het entrisme
(16 september 1933)
Britse sectie bolsjewiek-leninisten, Londen, Engeland
Waarde Kameraden,
Ik heb uw brief nog niet ontvangen waarin u uw afwijzende houding t.o.v. het gaan werken in de ILP motiveert. Maar teneinde de zaken niet te laten aanslepen, zal ik nu reeds trachten de belangrijkste overwegingen voor en tegen het entrisme te onderzoeken. Wanneer zou blijken dat uw brief bijkomende argumenten bevat, dan zal ik u opnieuw schrijven.
In zijn huidige vorm is de ILP een links-centristische partij. Ze bevat een aantal fracties en schakeringen die een aanwijzing vormen van de verschillende evolutiestadia tussen het reformisme en het communisme. Zouden de bolsjewiek-leninisten moeten gaan werken in de officiële KP’s, die zij reeds sinds lange tijd, en volkomen terecht als centristische organisaties afgeschreven hebben? Gedurende een aantal jaren hebben we onszelf beschouwd als marxistische fracties van centristische partijen. Een categorisch antwoord — ja, ja; nee, nee — volstaat niet in dit gevel. Een marxistische partij moet uiteraard streven naar gehele onafhankelijkheid en de hoogste homogeniteit. Meer in het proces van haar vorming moet een marxistische partij vaak optreden als fractie van een centristische of zelfs van een reformistische partij. Op dezelfde manier bleven de bolsjewieken gedurende een aantal jaren in dezelfde partij met de mensjewieken. Op dezelfde manier ook, vormde de Derde Internationale zich stapsgewijze uit de Tweede.
Zoals we reeds vaak gesteld hebben is centrisme de verzamelnaam voor de meeat gevarieerde formatie van tendensen en groepen tussen het reformisme en het marxisme. Voor elke centristische groepering moet men nagaan in welke richting ze zich beweegt: van rechts naar links en omgekeerd. Bureaucratisch centrisme heeft een uitermate conservatief karakter, hetgeen overeenkomt met de sociale basis ervan: de Sovjetbureaucratie. Na een ervaring van meer dan tien jaar opgedaan te hebben, kwamen we tot het besluit dat bureaucratisch centrisme niet in staat is zich in de richting van het marxisme te bewegen, gezien de lagen waaruit het voortspruit. Om deze reden is het dat we braken met de Komintern.
Terwijl de officiële KP’s steeds maar verzwakken en in staat van ontbinding verkeren, stellen we vast dat zich van het reformistische kamp, dat in omvang sterk toegenomen is, linkervleugels afgescheiden hebben. Deze vleugels hebben ook een centristisch karakter, maar zij bewegen zich naar links en, zoals de ervaring ons geleerd heeft, staan zij open voor marxistische ideeën. Laten we er eens te meer aan herinneren dat de Derde Internationale uit dergelijke organisaties gegroeid is.
Een duidelijke illustratie van het bovenstaande kan gegeven worden door de geschiedenis van de Duitse SAP na te gaan. Een paar honderd communisten die afgesplitst waren van de brandelistische oppositie gingen in de SAP werken en slaagden er na een relatief korte tijdsspanne in zich aan het hoofd van deze organisatie te plaatsen. Deze organisatie bestond voor het merendeel uit sociaaldemocratische leden. Op hetzelfde ogenblik bekritiseerden we de groep van Walcher-Froelich, Thomas en de anderen, niet omdat ze besloten hadden te gaan werken in een links-centristische partij, maar omdat ze erin aan entrisme deden zonder te beschikken over een volledig programma of een eigen blad. Onze kritiek was en blijft correct. Zelfs nu nog draagt de SAP sporen van vormeloosheid. Zelfs nu nog beschouwen sommige van haar leiders de onverzoenlijke marxistische kritiek die op hen gemaakt wordt als ‘sektair’. De werkelijkheid is echter, dat indien de Linkse Oppositie de SAP niet bijgestaan had met haar beginselvaste kritiek, dat de positie van de marxisten in deze partij veel ingewikkelder zou geweest zijn. Geen enkele revolutionaire groep kan overleven zonder de beschikking te hebben over een standvastig en creatief ideologisch laboratorium. Nochtans blijft het feit dat de evolutie van de centristische partij die de SAP is, naar links, zo beslissend van aard geweest is, dat de communistische groep die erin werkte er zelfs zonder eigen programma of blad in slaagde de leiding ervan over te nemen.
Deze historie van de SAP is geen gelukje geweest, noch een uitzondering. De Komintern is er gedurende een aantal jaren in geslaagd te voorkomen dat de socialistische arbeiders de revolutionaire weg zouden inslaan. Daardoor ontwikkelde zich in het reformistische kamp een massale hoeveelheid explosief materiaal. De afschrikwekkende crisis van het kapitalisme, gecombineerd met de opmars van het fascisme en het absolute onvermogen van de Internationales, gaf de links-centristische organisaties de laatste impuls om zich in de richting van het communisme te gaan bewegen. Dit is juist één van de belangrijkste voorwaarden om te komen tot de vorming van nieuwe partijen en een nieuwe Internationale.
Op theoretisch vlak is de ILP volkomen stuurloos. Dit speelt in het voordeel van de officiële KP en het houdt tegelijk een enorm gevaar in. Bovendien houdt het de mogelijkheid [in] dat onze Britse sectie op dit gebied kan gaan werken. Het volstaat niet juiste ideeën te hebben. Op beslissende momenten moet men weten op welke manier men de eigen sterkte moet duidelijk maken aan de bewuste arbeiders. Voor zover ik het van hier uit kan beoordelen, hebben we de kans om de ILP te beïnvloeden nog niet gemist. Maar binnen enkele maanden zal de ILP fijngemalen zijn tussen de molenstenen van de stalinistische bureaucratie en zullen er duizenden gedesillusioneerde arbeiders te betreuren zijn. Het is nodig te handelen en het moet snel gebeuren.
Het is enkel de moeite waard om binnen de ILP te gaan werken, wanneer we dit doen met het oogmerk deze partij te helpen, d.w.z. te zorgen dat de revolutionaire meerderheid ervan zich gaat omvormen tot een echte marxistische partij. Het toepassen van het entrisme in de ILP zou natuurlijk ontoelaatbaar zijn wanneer het Centrale Comité van de ILP van onze kameraden zou eisen dat ze hun ideeën afzweren of verbieden dat de strijd rond deze ideeën in de partij geopend wordt. Wat wel aanvaardbaar is, is dat ieder van ons de verplichting in acht neemt om voor onze ideeën te strijden, rekening houdend met de partijstatuten van de ILP en binnen de perken van de partijdiscipline. Het grote voordeel van de Linkse Oppositie ligt in het feit dat ze beschikt over een theoretisch uitgewerkt programma, internationale ervaring en een internationale controle. Onder die omstandigheden is het onnodig te vrezen dat de Britse bolsjewiek-leninisten volledig zouden opgelost worden in de ILP, zonder een spoor na te laten.
Sommige kameraden argumenteren dat de ILP sterk verzwakt is en dat zich achter de oude façade een wanstaltige structuur verbergt. Dit is zeer goed mogelijk. Maar het is geen reden om er niet in te gaan werken. Het is duidelijk dat de ILP in haar huidige samenstelling niet leefbaar is. Deze partij wordt zwakker en verliest leden, zowel langs rechts als langs links. Dit is het gevolg van het feit dat de leiding geen duidelijke politieke lijn volgt en niet in staat blijkt om de partij te doordringen van vertrouwen in de eigen sterkte. De verdere desintegratie van de ILP kan gestopt werden door er de marxistische zienswijze over de problemen van ons tijdperk in uit te zaaien en meer bepaald door er de marxistische analyse van de stalinistische bureaucratie in naar voor te brengen. Enkel de bolsjewiek-leninisten kunnen deze taak aan. Maar om dit te doen moeten ze beginnen met de muur te slopen die hen gescheiden houdt van de revolutionaire arbeiders in de ILP. Wanneer het apparaat van de ILP onze sectie niet zou toelaten in de partijrangen, dan zou dit het beste bewijs zijn van het feit dat de leiding volledig ondergeschikt geworden is aan de stalinistische bureaucratie, achter de rug van de partij om. In dit ergste geval zou ons een belangrijk wapen tegen de leiders in handen gespeeld worden en zouden we erin kunnen slagen de sympathie van de basis van de ILP te winnen.
Er kan opgeworpen worden dat de kleine omvang van onze Britse sectie ons niet toelaat dezelfde rol te spelen t.o.v. de ILP, als de groep van Walcher-Froelich kunnen spelen heeft t.o.v. de SAP. Dit is mogelijk. Maar zelfs indien de ILP gedoemd is te desintegreren, dan nog zouden de bolsjewiek-leninisten erin kunnen slagen een belangrijke kern van deze partij te redden voor de revolutie. We moeten ook niet uit het oog verliezen dat de Walcher-Froelich-groep volkomen geïsoleerd stond, terwijl onze Britse kameraden kunnen rekenen op internationale hulp bij hun werk.
Ik ben erg bevreesd dat een deel van onze Britse vrienden zichzelf weerhouden van binnen de ILP te gaan werken, uit angst de gemene kritiek van de stalinisten te moeten trotseren. Er bestaat niets erger in de revolutionaire politiek dan zich te laten leiden door zuiver uiterlijke of kunstmatige criteria of door de vrees voor de publieke opinie of de kritiek van de bureaucratie, enkel en alleen omdat we er in het verleden banden mee hadden. Het is noodzakelijk onze weg duidelijk uit te stippelen, in overeenstemming met de stromingen die zich in de voorhoede van de arbeidersbeweging manifesteren en te vertrouwen in de kracht van onze ideeën, zonder om te kijken naar de stalinistische bureaucratie.
G. Gourov (Leon Trotski)
Britse sectie bolsjewiek-leninisten, Londen, Engeland
Waarde Kameraden,
Ik heb uw brief nog niet ontvangen waarin u uw afwijzende houding t.o.v. het gaan werken in de ILP motiveert. Maar teneinde de zaken niet te laten aanslepen, zal ik nu reeds trachten de belangrijkste overwegingen voor en tegen het entrisme te onderzoeken. Wanneer zou blijken dat uw brief bijkomende argumenten bevat, dan zal ik u opnieuw schrijven.
In zijn huidige vorm is de ILP een links-centristische partij. Ze bevat een aantal fracties en schakeringen die een aanwijzing vormen van de verschillende evolutiestadia tussen het reformisme en het communisme. Zouden de bolsjewiek-leninisten moeten gaan werken in de officiële KP’s, die zij reeds sinds lange tijd, en volkomen terecht als centristische organisaties afgeschreven hebben? Gedurende een aantal jaren hebben we onszelf beschouwd als marxistische fracties van centristische partijen. Een categorisch antwoord — ja, ja; nee, nee — volstaat niet in dit gevel. Een marxistische partij moet uiteraard streven naar gehele onafhankelijkheid en de hoogste homogeniteit. Meer in het proces van haar vorming moet een marxistische partij vaak optreden als fractie van een centristische of zelfs van een reformistische partij. Op dezelfde manier bleven de bolsjewieken gedurende een aantal jaren in dezelfde partij met de mensjewieken. Op dezelfde manier ook, vormde de Derde Internationale zich stapsgewijze uit de Tweede.
Zoals we reeds vaak gesteld hebben is centrisme de verzamelnaam voor de meeat gevarieerde formatie van tendensen en groepen tussen het reformisme en het marxisme. Voor elke centristische groepering moet men nagaan in welke richting ze zich beweegt: van rechts naar links en omgekeerd. Bureaucratisch centrisme heeft een uitermate conservatief karakter, hetgeen overeenkomt met de sociale basis ervan: de Sovjetbureaucratie. Na een ervaring van meer dan tien jaar opgedaan te hebben, kwamen we tot het besluit dat bureaucratisch centrisme niet in staat is zich in de richting van het marxisme te bewegen, gezien de lagen waaruit het voortspruit. Om deze reden is het dat we braken met de Komintern.
Terwijl de officiële KP’s steeds maar verzwakken en in staat van ontbinding verkeren, stellen we vast dat zich van het reformistische kamp, dat in omvang sterk toegenomen is, linkervleugels afgescheiden hebben. Deze vleugels hebben ook een centristisch karakter, maar zij bewegen zich naar links en, zoals de ervaring ons geleerd heeft, staan zij open voor marxistische ideeën. Laten we er eens te meer aan herinneren dat de Derde Internationale uit dergelijke organisaties gegroeid is.
Een duidelijke illustratie van het bovenstaande kan gegeven worden door de geschiedenis van de Duitse SAP na te gaan. Een paar honderd communisten die afgesplitst waren van de brandelistische oppositie gingen in de SAP werken en slaagden er na een relatief korte tijdsspanne in zich aan het hoofd van deze organisatie te plaatsen. Deze organisatie bestond voor het merendeel uit sociaaldemocratische leden. Op hetzelfde ogenblik bekritiseerden we de groep van Walcher-Froelich, Thomas en de anderen, niet omdat ze besloten hadden te gaan werken in een links-centristische partij, maar omdat ze erin aan entrisme deden zonder te beschikken over een volledig programma of een eigen blad. Onze kritiek was en blijft correct. Zelfs nu nog draagt de SAP sporen van vormeloosheid. Zelfs nu nog beschouwen sommige van haar leiders de onverzoenlijke marxistische kritiek die op hen gemaakt wordt als ‘sektair’. De werkelijkheid is echter, dat indien de Linkse Oppositie de SAP niet bijgestaan had met haar beginselvaste kritiek, dat de positie van de marxisten in deze partij veel ingewikkelder zou geweest zijn. Geen enkele revolutionaire groep kan overleven zonder de beschikking te hebben over een standvastig en creatief ideologisch laboratorium. Nochtans blijft het feit dat de evolutie van de centristische partij die de SAP is, naar links, zo beslissend van aard geweest is, dat de communistische groep die erin werkte er zelfs zonder eigen programma of blad in slaagde de leiding ervan over te nemen.
Deze historie van de SAP is geen gelukje geweest, noch een uitzondering. De Komintern is er gedurende een aantal jaren in geslaagd te voorkomen dat de socialistische arbeiders de revolutionaire weg zouden inslaan. Daardoor ontwikkelde zich in het reformistische kamp een massale hoeveelheid explosief materiaal. De afschrikwekkende crisis van het kapitalisme, gecombineerd met de opmars van het fascisme en het absolute onvermogen van de Internationales, gaf de links-centristische organisaties de laatste impuls om zich in de richting van het communisme te gaan bewegen. Dit is juist één van de belangrijkste voorwaarden om te komen tot de vorming van nieuwe partijen en een nieuwe Internationale.
Op theoretisch vlak is de ILP volkomen stuurloos. Dit speelt in het voordeel van de officiële KP en het houdt tegelijk een enorm gevaar in. Bovendien houdt het de mogelijkheid [in] dat onze Britse sectie op dit gebied kan gaan werken. Het volstaat niet juiste ideeën te hebben. Op beslissende momenten moet men weten op welke manier men de eigen sterkte moet duidelijk maken aan de bewuste arbeiders. Voor zover ik het van hier uit kan beoordelen, hebben we de kans om de ILP te beïnvloeden nog niet gemist. Maar binnen enkele maanden zal de ILP fijngemalen zijn tussen de molenstenen van de stalinistische bureaucratie en zullen er duizenden gedesillusioneerde arbeiders te betreuren zijn. Het is nodig te handelen en het moet snel gebeuren.
Het is enkel de moeite waard om binnen de ILP te gaan werken, wanneer we dit doen met het oogmerk deze partij te helpen, d.w.z. te zorgen dat de revolutionaire meerderheid ervan zich gaat omvormen tot een echte marxistische partij. Het toepassen van het entrisme in de ILP zou natuurlijk ontoelaatbaar zijn wanneer het Centrale Comité van de ILP van onze kameraden zou eisen dat ze hun ideeën afzweren of verbieden dat de strijd rond deze ideeën in de partij geopend wordt. Wat wel aanvaardbaar is, is dat ieder van ons de verplichting in acht neemt om voor onze ideeën te strijden, rekening houdend met de partijstatuten van de ILP en binnen de perken van de partijdiscipline. Het grote voordeel van de Linkse Oppositie ligt in het feit dat ze beschikt over een theoretisch uitgewerkt programma, internationale ervaring en een internationale controle. Onder die omstandigheden is het onnodig te vrezen dat de Britse bolsjewiek-leninisten volledig zouden opgelost worden in de ILP, zonder een spoor na te laten.
Sommige kameraden argumenteren dat de ILP sterk verzwakt is en dat zich achter de oude façade een wanstaltige structuur verbergt. Dit is zeer goed mogelijk. Maar het is geen reden om er niet in te gaan werken. Het is duidelijk dat de ILP in haar huidige samenstelling niet leefbaar is. Deze partij wordt zwakker en verliest leden, zowel langs rechts als langs links. Dit is het gevolg van het feit dat de leiding geen duidelijke politieke lijn volgt en niet in staat blijkt om de partij te doordringen van vertrouwen in de eigen sterkte. De verdere desintegratie van de ILP kan gestopt werden door er de marxistische zienswijze over de problemen van ons tijdperk in uit te zaaien en meer bepaald door er de marxistische analyse van de stalinistische bureaucratie in naar voor te brengen. Enkel de bolsjewiek-leninisten kunnen deze taak aan. Maar om dit te doen moeten ze beginnen met de muur te slopen die hen gescheiden houdt van de revolutionaire arbeiders in de ILP. Wanneer het apparaat van de ILP onze sectie niet zou toelaten in de partijrangen, dan zou dit het beste bewijs zijn van het feit dat de leiding volledig ondergeschikt geworden is aan de stalinistische bureaucratie, achter de rug van de partij om. In dit ergste geval zou ons een belangrijk wapen tegen de leiders in handen gespeeld worden en zouden we erin kunnen slagen de sympathie van de basis van de ILP te winnen.
Er kan opgeworpen worden dat de kleine omvang van onze Britse sectie ons niet toelaat dezelfde rol te spelen t.o.v. de ILP, als de groep van Walcher-Froelich kunnen spelen heeft t.o.v. de SAP. Dit is mogelijk. Maar zelfs indien de ILP gedoemd is te desintegreren, dan nog zouden de bolsjewiek-leninisten erin kunnen slagen een belangrijke kern van deze partij te redden voor de revolutie. We moeten ook niet uit het oog verliezen dat de Walcher-Froelich-groep volkomen geïsoleerd stond, terwijl onze Britse kameraden kunnen rekenen op internationale hulp bij hun werk.
Ik ben erg bevreesd dat een deel van onze Britse vrienden zichzelf weerhouden van binnen de ILP te gaan werken, uit angst de gemene kritiek van de stalinisten te moeten trotseren. Er bestaat niets erger in de revolutionaire politiek dan zich te laten leiden door zuiver uiterlijke of kunstmatige criteria of door de vrees voor de publieke opinie of de kritiek van de bureaucratie, enkel en alleen omdat we er in het verleden banden mee hadden. Het is noodzakelijk onze weg duidelijk uit te stippelen, in overeenstemming met de stromingen die zich in de voorhoede van de arbeidersbeweging manifesteren en te vertrouwen in de kracht van onze ideeën, zonder om te kijken naar de stalinistische bureaucratie.
G. Gourov (Leon Trotski)